Gün doğmuş… gün batmış…əbəd bizimdir!


Azərbaycan və Türkiyə xalqları, ictimai xadimləri 70 illik ayrılığa və müxtəlif sistemlərdə yaşamaqlarına baxmayaraq yaşadıqları talelərdə bənzərliklər çox olmuşdur. Sanki türk xalqları müxtəlif sistemlərdə yaşasalarda qarşılaşdıqları keşməkeşlər eyni mərkəzdən idarə olunmuş və bu millətə yaşatdırılan əzab əziyyətlərin ssenarisi, üsulu eyni təfəkkürün məhsulu nəticəsi olduğu təsiri bağışlamışdır. Xüsusilə milli-mənəvi dəyərlərə, ümumtürk ədəbiyyatına, mədəniyyətinə sahib çıxan ziyalılar, ictimai xadimlər bu əzabların ən sərt üzünü həbsxanalarda, sürgünlərdə, dar ağaclarında və sair zorakılıqlarla üzləşmişlər. Bu taledən öz payını alanlardan biri də Nəcib Fazil Qısakürək olmuşdur.

Nəcib Fazıl Qısakürəyin mübarizəsinin haqlılığını və zəruriliyini Azərbaycan oxucusuna düzgün çatdıranlardan Məmməd Aslan və Zəlimxan Yaqub olduğunu qeyd etməliyik. Maraqlı olan xüsus o dur ki, N.F.Qısakürəyin tənqid etdiyi qüsurların, onun xeyirxah niyyətinin qarşısını alan insanların eyniləri həmin məqamları Azərbaycan ictimaiyətinə çatdıran M.Aslan və Z.Yaquba qarşıda bu cür qüvvələrdə olmuşdur. Əgər haqqın rəhmətinə qovuşmasa idi, 80 yaşını haqlamış Nəcib Fazil ömrünün qürubunu həbsxanada keçirmək məcburiyyətində qalacaqdı. N. F. Qısakürəyin isə
yeganə günahı öz xalqına, millətinə xidmət etmək idi.

                  “O dəmdə ki, pərdələr qalxar, pərdələr enər,

                  Əzrayıla “ xoş gəldin”- deyə bilməkdi hünər.

Bu mənalı yaşanmış bir ömrün qanuni sonluğudur. Dünyanı qorxa-qorxa yaşamışlar “dünya körpüsündən” titrəmədən keçə bilməzlər”.[1]

M. Aslan, N. F. Qısakürək, Z.Yaqub cəsarətinin əsas məqsədi ölümsüzlüyə , Allaha (c.c) qovuşmaqdır. N. F. Qısakürəyin “ Zindandan Məhmətə məktub” şeri elə şairin öz həyatını, dərdlərini əks etdirir. Şerin bəzi hissələrinə baxmaqda yarar var:

                   “Zindan- iki heca, Məhmətim, lafta,

                   Ata qatiliylə atan bir safta,

                   Bir də bir anlamaz- boynunda yafta,

                   Halımı düşünüb yanma, Məhmətim,

                  Qovuşmaqmı?… Bəlkə…hələ ölmədim!”[2]

Şair ölkəsinə xidmətlərin qarşılığında ata qatili ilə eyni sırada tutulmasına, yanır:

                    “Bir aləm ki, gözlər qorxu içində,

                    Ağıl ağılsızın zoru içində

                    Üst-üstü sorular soru içində,

                     Düşünmü, danışmı, susmu, unutmu?!

                    Burdan insanmı çıxar, tabutmu?!”[3]

Göründüyü kimi, şairi zəhmətinin bəhrəsini ancaq tabutla alacağını düşünərək ümidsizləşir. Lakin bu ümidsizlik müsəlmana yaraşmadığı üçün bir işıq parıldayır:

         “Səs  dəmir, su dəmir və çörək dəmir

         İstərsən dəmirdə muhalı gəlmir

         Nə gələr ki, əldən, qədər bu, əmir…

         Dünyaya qapalı, Allaha açıq”.[4]

Bəli şairin qapısı, pəncərəsi bu dünyaya bağlı olsa da, onun ümid işığı yalnız Allahadır (c.c.). Məhz Allaha güvənməsi
gücünü, əhvalını, ümid işığını artırır:

          “Məhmətim, sevinin, başlar yüksəkdə

          Ölsək də sevinin, evə dönsək də!

          Sanma bu təkərək qalar tümsəkdə,

          Sabah, əlbət bizim, əlbət bizimdir!

        Gün doğmuş… gün batmış ….əbəd bizimdir!”[5]

N.F. Qısakürək arzularımın həyata keçəcəyinə əmindir və gələcəyin cavanlarına çox inanır. Nəticə olaraq Cənab Şəhabəddindən
bu məsələyə bağlı “Tiryəki  sözlərindən” nümunə versək, məqsədimiz daha da anlaşılar:

“Tale acizləri qorxudur, cəsurlara cəsarət verir”, “Cəmiyyətlər də şəhərlər kimidir, xarab olsalar da , böyük və sağlam parçaları ayaq üstə qalır”.

Nəcib Fazil Qısakürəyin M. Aslanla digər oxşar yönü cəsarətləridir və bu xarab cəmiyyətin sağlam parçaları olduqları
üçün hər zaman ayaqdadırlar. Bu səbəbdən N.F. Qısakürəyə ustad təxəllüsü verilmişdir. Ustad hər yönüylə obyektivdir, o sadəcə düşmənlərinin yanlışını göstərmirdi, eyni zamanda onun dünyagörüşünü paylaşanların da səhvlərini deməkdən çəkinmirdi.
Şair “Düşmənimə” şerində deyir:

                          “Ey düşmənim, sən mənim iradəm və hızımsan

                           Gündüz gecəyə möhtac, mənə də sən lazımsan”.[6]

“Camaat” şeri isə bir başqa problemi qabardır:

            “Sözdə islam… bir fərdi bir fərdinə qaynamaz,

            Bu halla utanmadan camedə səf-səf namaz…”[7]

Ustadın dini dünyagörüşü, islama dərin imanı hamıya bəllidir, lakin islam dünyasının dağınıqlığı və düşdüyü çətin vəziyyətə
görə bir-birini günahlandırması müəllifi dərindən düşündürür, onu narahat edir. Halbuki eyni əqidəni paylaşan insanlar, cəmiyyətlər, ölkələr və s. biri digərini suçlamaqdansa, bir-birilərinə qaynaşıb ortaq məxrəcə gəlməli, eyni hədəfə vurmalıdırlar. Təbii ki, bu səviyyəyə çatmaq üçün düşmənlərin hiylələrindən xəbərdar olmaq, təsir dairəsindən qurtulmaq lazımdır. M. Niyazi maraqlı müqayisə aparır və bildirir ki, Mövlana, Yunus kimi  mistik yönləri ağır basanlar xaric, bütün dahi sənətkarların iztirabları vardır. Hər halda Nəcib Fazili, dünyada Hölderlin, Kleist, Baudelaire, Rimbaud ile müqayisə etmək olar. O ilanlı quyudan heç biri çıxa bilmədi. Hölderlin, dramatik bir həyatda pərişan oldu. Kleist, intihar etdi; Baudelaire mövsümünü  çaşan çiçək kimi baharında soldu; Rimbaud, ruhunu itirib bir damla işıq üçün diyar-diyar dolaşdı. Nəcib Fazıl isə
Əbdülhakim Arvasinin uzatdığı iman ipinə sarılıb çıxdı; fəqət bu ona bahalıya mal oldu. İncəsənət Akademiyasındakı müəllimliyi əlindən alındı, banka müfəttişliyi vəzifəsinə son verildi, adı məktəb kitablarından çıxarıldı… Əslində Əbdülhakim Arvasiyə yaxın olduqda başına nələrin gələ biləcəyini bilirdi, amma insan və cəmiyyət üçün mənəviyyatın nə demək olduğunun da fərqində idi; əsil olan hesab adamı deyil, iman adamı olmaqdı.

 İslami bir yola girdiyi üçün sənət və fikir mühiti ilə də əlaqəsi qopdu. Yazdıqlarını görməzlikdən gəlirdilər; “Üzərimə sükut külü tökürlər” deyirdi; bugün də elədir. Müəllif dediklərinə onu da əlavə edir ki, “Bir Adam Yaratmak” pyesinin üz səhifəsində ki ‘Necip Fazıl’ adına bir bant çəkilib yerinə Şekspir yazılsa, Şekspir mütəxəssisləri belə fərqinə vara bilməzlər. Hətta, “Ondakı bu metafizik dərinliyi necə sezmədim” deyə də heyrət edərlər. Dəyərli əsərləri tanıdılsa, geniş kütlələr tərəfindən oxunsa, yaxşı olmazmı? Neyləyək; “Baht utansın”dan başqa nə deyə bilərik?”[8]

     N. Fazilin “Came” şeri saxta demokratiyanın bir başqa üzünü göstərir:

             “Camelər sərbəst, amma bütün yolları yasaq

             Onlar meydana hakim, bizsə camedə dustaq”.[9]

 İslam ölkələri işğalla, borclarla boğuşmaqdadırlar, adətən camedə dustaqdırlar. Əslində dünyadakı demokratiyaya görə müsəlmanların bir araya gəlməsində heç bir problem olmamalıdır, ancaq bu istiqamətdə atılan hər bir addım Türk-islam dünyasının qabağını almaqdadır. M. Aslanın N. Fazilin bioqrafiyası və yaradıcılığına müraciət etməsi və kitabında onun əsərlərindən nümunələr verməsi, göründüyü kimi, səbəbsiz deyil. Bu nümunələr və onlara verdiyi şərhlər vasitəsilə Azərbaycan-Türkiyə ədəbi-mədəni əlaqələrinin, sanki qırılan, daha doğrusu, “qırdırılan” yerinə qayıdır, o yaraları müalicə, əlaqələri bərpa etmək istəyir M. Aslan. Onun təqdim etdiyi hər bir misra, hər bir bənd özünüdərkə, özünəqayıdışa
istiqamətlənib. “Getdi” şeri də bu məqsədə xidmət edir:

               “Getdi su yollarını qıvrım- qıvrım bilənlər

               Bir ot yığımı qaldı- kökündən kəsilənlər”.[10]

“Saxta qəhrəman”ın da həm yazılma, həm də təqdim olunma səbəbi eynidir:

               “Bizə qalan əziz borc əsirlik zamanlardan,

               Tarixi təmizləmək saxta qəhrəmanlardan!”[11]

Şerlərdə ustadın maarifçilik məsələsinə verdiyi önəmi müşahidə edirik. Ustad tariximizdə Türk dünyası üçün canından keçən qəhrəmanların yenidən İslamı tədqiq edərək, tarixin düzgün olaraq verilməsinə çağırır. Nə yamandır ki, türk-islam düşmənləri bizə qəhrəman olaraq öyrədilmiş,
beyinlərimizə elə həkk olunmuşdur.

“Əmanət olsun” şerində ustad gənclərə üz tutur:

               “Keçmişlərdən xəbərsiz nizama lənət olsun.

              Ey gənc adam, bu düstur sənə əmanət olsun.”[12]

M. Aslan yazır: “Təəssüflər olsun ki, millət olaraq düşdüyümüz çətinlikləri hiss etsək də, bunların həlli üçün gündəlik düşünürük”.[13]
Bu çətinliklərdən, fəlakətlərdən ən dəhşətlisi isə “Qürbətçi harayı” bölməsində təsvir edilən türk insanının yaşadığı dramatik hadisələrdir.  Bu dramatik hadisələr həm maddi, həm mənəvi tərəfdəndir. Təbii ki, tarixdə öz sözünü demiş şanlı bir millət üçün belə bir hal dözülməzdir.
Elə bu əhval-ruhiyyəni Tofiq Fikrətin şeri ilə açıqlasaq tam yerinə düşər:

                “Vaxtilə baban kimsəyə minnətmi edərdi?

                Yox! Qalmadı haşa sana zillət pədərindən,

                Dünyada şərəfdir yaşadan milləti, fərdi,

                İnsanlığı hamal edən alçaqlığı yıx, əz!”[14]

Billah, yaşamaq xatirinə yerdə sürüklənməyə dəyməz! Şerdən də anlaşıldığı kimi, bütün dünyanın Türk-İslam adətinə ehtiyacı var. 700 illik Osmanlı Dövlətinin ən güclü olduğu ilk 300 illik dövründə dünyada sabitlik və əmin-amanlıq olub. Dünyanın yenə o dövrə ehtiyacı var, gözyaşlarının axmaması üçün Türk-islam ədalətinə ehtiyac var. İnsanlığı hambal edən alçaqlığın yıxılmasına, əzilməsinə ehtiyac var:

“Ədalətli tarixçilər, hətta türklərin apardıqları müharibələri belə mədəniyyət hadisəsi kimi qiymətləndiriblər. Bu gün türk dünyasının mədəni birliyi ümumən dünya üçün də ciddi əhəmiyyət kəsb edir. Türklərin yaşadığı ərazi dünyanın böyük bir hissəsidir, 250 milyonluq xalqın mədəni birliyi olmasa, bu xalq dünyaya bütöv şəkildə inteqrasiya oluna bilməz, parçalanar, ayrı-ayrı xırda qruplar halında inteqrasiya olunar ki, bu da eklektikaya, qarışıqlığa gətirib çıxara bilər. Türk Birliyinin yaranması təbii olduğu qədər də zəruridir”. [15]

Ancaq bunların hamısını həyata keçirmək elə də asan deyil, doğru diaqnozlar qoyularaq problemlər ardıcıllığa görə həll olunmalıdır. Əsərin “Qürbətçi harayı” adlı bölməsi türk insanının üzləşdiyi dramatik qədərin qısa bir epizodudur və şair M. Aslan çox doğru diaqnoz qoyaraq, çıxış yolu axtarır. Şair Ədirnədəki sərhəd qapısında Türkiyənin dörd bir yanından gəlmiş və Avropaya üz tutan qürbətçi işçilərin ləhcələrindən,
dialektlərindən nümunələr verir.[16]
İstər-istəməz türk dilindəki ləhcələri Azərbaycanda olan ləhcələrlə qarşılaşdıraraq və dilimizdə olan bu yaxınlığı əməllərimizdə də arzulayırıq.

       Anadolu türkü ilə Qafqaz türkləri arasındakı bir başqa oxşarlıq torpağa bağlılıqdır. Qürbətçilərin vətən həsrəti diqqət çəkəndir. Lakin Qafqaz və Orta Asiya türkləri öz dillərini rus dili təsirindən qorumaqda çox çətinliklər çəkmişdirlər. Qürbətçi Anadolu türklərinin durumu bizimkindən çox da fərqlənmir. Bir qürbətçi türkün anlatdıqları necə bir girdabın içində olduğumuzu göstərir. Qürbətçinin anlatdığına görə, qonşularının 6 yaşındakı qızı Yasəmin bir kəlmə belə türkcə bilmir. İşin ən qorxulu tərəfi isə odur ki, anası bu vəziyyətlə qürurlanır. Belə, bəzi kompleksli anaların azərbaycanlı soydaşlarımızla oxşarlığı var. Öz ana dilində danışmağı ayıb bilən azərbaycanlılarımızın sayı az deyil. Bundan əlavə hər cəmiyyətin özünə xas müsbət cəhətləri ilə yanaşı, mənfi cəhətləri də mövcuddur. İstər xaricdə, istərsə də daxildə bəzi insanlarımız mənfi tendensiyalara daha meyllidir. Türk-islam mədəniyyəti olaraq, tarixdən bu yana qoruyub saxladığımız ailə qurumu belə çox qısa zamanda Qərb təsiri ilə aşılanmağa başlamışdır. Lakin bu insanlar, nədənsə, Qərbdəki təhsilin səviyyəsini, texnologiyadakı irəliləyişləri, rüşvətin minimumda olduğu cəmiyyətləri
görmək istəmirlər. Nəticədə öz mənfi xüsusiyyətlərimizlə Qərbin mənfi yönlərini alaraq bərbad bir qarışım alınır.

M. Aslanın doğma ana dili ilə fəxr etməsinə səbəblər çoxdur. Qanlı Sovet rejiminin təsiri altında mədəniyyətimizi qoruyub saxlaya bilmək, Azərbaycan xalqının cəsarətidir, hünəridir. Belə cəsarətli insanların sayı Türkiyədə də az deyildir. Ancaq belə insanlara  edilən zülmlər son dövrə qədər davam etmiş və hər cür hiylələrdən istifadə edilmişdir. Belə cəsarətli insanların biri də Nəcib Fazıl Qısakürəkdi. Dəfələrlə həbsxanaya salınmasına baxmayaraq, millətə qarşı aparılan xəyanətləri açıq olaraq üzə dedi. Türk dilində aparılan islahatlar da onun inkişafı üçün olmadığını, tam əksinə, dilin qrammatikasının, sözlərinin dəyişdirildiyini və yeni bir xəyali dilin ortaya çıxdığını açıqca ifadə etdi. O öz şerində, dildə aparılan islahatlara bir az üsyanla, bir az da istehza ilə yanaşaraq uydurulmuş türk dilinin pişiklərin mart ayında fəsil dəyişiklərinə və təbiətə bağlı olaraq
çıxardıqları səsə bənzədir:

               “Nisbətləri pozuldu yeddi səs, yeddi zəngin,

                Mart kədisinin dili bizimkindən çox zəngin”…[17]

Ortaq türk dilinin müəyyənləşdirilməsi üçün B. Vahabzadə də konkret həll yolları göstərmiş və eyni zamanda xəbərdarlıq da etmişdir: “Biz bunu indidən başlatmasaq, gələcək nəsil bizim üzümüzə tüpürəcək”. Başladılması lazım olan işlər isə əsasən bunlardan ibarətdir:

“Ədəbi əsərlərin dövlət nəzdində
hər iki ləhcəyə uyğunlaşdırılması;

Mədəni əlaqələrin
sıxlaşdırılması, müxtəlif qastrolların təşkili;

Türk Dünyası Akademiyası
qurulmalıdır. Bütün türk dünyasında olan akademik mühit bu mərkəzdə işləməlidir;

Ümumtürk Ədəbiyyat Tarixi, Ümumtürk
Sənət Tarixi, Ümumtürk tarix kitabları yazılmalıdır”. [18]

Mövlana, Yunus İmrə, Memar Sinan və daha neçə-neçə
dahilərimiz bu fani dünyada öz izini qoyub gedib. Arada bir neçə əsrlik boşluq
olsa da, bu millət böyük imperatorluğun külü üstündə qurduğu dövlətini yenidən
çiçəkləndirdi. Bu inkişafda, oyanışda, bu dirçəlişdə ədəbi mühitin də öz rolu
olmuşdur. Ölkəsinin çətin, məşəqqətli dövrlərində xalqını ayağa qaldıran, şəhidliyin
necə bir ulu zirvə olduğunu millətinə çatdıran məhz M. A. Ərsoy idi. Bu təfəkkürün
davamçısı, bu oyanışın silahdaşı, ideoloqlarından biri də N. F. Qısakürəkdir.
M. Aslan və Z. Yaqub hər iki şairin əsərlərinə öz yaradıcılıqlarında geniş yer verirlər.
Z. Yaqubun N. F. Qısakürəyin ruhuna həsr etdiyi “Cüt sətirlər” şerləri müasir
Türk insanının keçdiyi keşməkeşli tarixi yolların lakonik izahıdır.

“İllərcə Nəcib Fazili tərifləməyə kəlimə tapa bilməyən,
onu məqam, vəzifə və şöhrətə boğan, onu Türk ədəbiyyatının ən böyük şairi
olaraq görən və göstərənlərin bir çoxu, ondakı dəyişimi və islami dəyərlərə
sahib çıxmasını heç bir cürə qəbul edə bilməzlər. Ondan “üz çevirib” və ona “sənətinə
qıymış adam” damğası vurarlar”.[19]

Düşmənlərimiz içimizə sızıb ən yüksək vəzifələri
tutmuş, bizi daxildən oymuşlar. Bu kirli əməlləri həyata keçirməklə bizi məhv
etməyə çalışmışlar. Sovet rejimi bizi bizdən uzaqlaşdırır, dilimizin inkişafını
ləngidir, ortaq dəyərləri məhv edirdi, həm də sapı özümüzdən olan baltalarla!
Eyni paralelliyi türk tarixində də müşahidə edirik. M. Aslanın qeyd etdiyi kimi,
öztürkcələşmə adı altında uydurma türk dilini türk xalqına sırımışlar və bunu
edən o dövrün Türk Dil Qurumunun idarəçilərindən erməni əsilli Aqop Dilaçardır.
Bu səbəbdən  “Qılınc və balınc”
misralarında Z. Yaqub deyir:

                               Başımızın altına qoyulan balınca bax,

                              Başımızın üstündə yellənən qılınca bax!

Şair
bu millətə qurulan tələlərin ünvanını da göstərir.

Başçıda baş olanda bəxtimizə gün düşər,

Başçı başsız olanda bəxtimiz düyün düşər![20]

Şair
“Sual” şeri ilə davam edir:

                                Göy üzünü bürüyür yer üzünün
ahları

                                İnsan necə
götürür bu qədər günahları!

Şair
Z. Yaqub bildirir ki,  N. F. Qısakürəyin
bu dünyada bir yeganə dərdi var. Bu dərd, bu çilə insanlığı xoşbəxt görmək
arzusudur. Özünü də düşünmür, əgər düşünsə idi 79 yaşlı qəhrəman şair həbsxanadan
çəkinər, doğruları millətimizə hayqırmazdı. Onun tək məqsədinin Allahın rizası
olduğu və nəfəsinə də öz ulu babaları kimi qalib gəlməsi bu şerlərdə nəzərimizə
çatdırılır:

                            Hər
qarışı müqəddəs aranı sev, dağı sev,

                            Məni
sevmək istəsən bu yurdu, torpağı sev.

                           “Sev”

Şair təvazökarlığı, insanlığı şəxsi maraqlarından
üstün tutmaq bir müsəlmanın zəruri xüsusiyyətidir. Bu xüsusiyyət N. F. Qısakürəyin
genlərinə hopub, damarlarında axır. Allah yolunda çəkilən iztirab da, çilə də
onun üçün şirindir:

                              Bir
kitab oxuyuram, ucadı hər kitabdan,

                              Allah,
məni ayırma bu şirin iztirabdan!

                             “Quran”

 Daha əvvəl zikr
etdiyimiz B. Vahabzadənin şeri ilə Z. Yaqubun “Şam” şeri də bu məsələni bir
daha izah edir.

                               Könül, əgər bənzəməsən
pərvanəyə, ya şama!

                                Çırp özünü qayalara, öl, dünyada yaşama!

                               “Şam”

Şair Allah yolunda yaşamayacaqsa, bu yolda iztirab,
çilə çəkməyəcəksə ölməyi üstün tutur. Şairə haqq şairi olması, eşqin alovu bunu
dedirdir. Ən gözəl, şirin, xeyirli həyatı bunda görür. Lakin öz nəfsinin üzləşdiyi
bu problemlərə toy-bayram kimi baxan şair digər insanların başına gələn fəlakətləri,
bəlaları ürək ağrısı ilə qarşılayır və bu göz yaşlarının dayanmasını, susmasını
istəyir:

                             Nə qədər ki…

                             Nə qədər ki, insanın gözündən axan su var,

                             Nə qəlbin rahatlığı, nə gözün yuxusu var!

Şair elə bu göz yaşları ilə düşdüyümüz hala baxır,
insanlarımızı düşünməyə vadar edir. Birimizin yaxşı yaşayıb, minimizin göz yaşı
tökməsini ədalətsizlik sayır. Elə bu səbəbdən dərdlərimizin qorxunc səviyyədə
olmasını belə təsvir edir:

                            Əsdikcə
əzdi-tökdü, çeynədikcə-çeynədi,

                            Günümüzə
bax Allah, dərd gör bizə neylədi!

                           “Dərd”

Bu dərdlərin səbəblərini anlamalıyıq, təhlil etməliyik
və özümüzə nəticə çıxarmalıyıq. Əslində uzun tədqiqatlara da ehtiyac yoxdur,
çünki İslamı anlamaq və ona sarılmaq bizi bir çox problemlərdən uzaqlaşdıracaq
və bəzi məsələlər öz həllini tapacaq. Tarixi tədqiqatlarımız da səhvlərin, şər
olan məsələlərin harada bizə bulaşdığını gələcək nəsillərə çatdırmaq, onlarda
oyanıq şüur formalaşdırmaq üçün lazımdır. Millət olaraq biz xeyirli olanları
qavrayıb tətbiq etdikdə nəyi bacara biləcəyimizi şair belə təsvir edir:

                           Anlamaq

                           Vaxtında
anlasaydıq nədir xeyir-şərimiz,

                           Yerin
bir tərəfini əyərdi ləngərimiz![21]

Anlayış deyəndə birtərəfli düşünmək haqsızlıq olar. M.
Aslan yaradıcılığını təhlil edərkən qardaş Türkiyədən Azərbaycanlı şairlərimizin
səsinə səs verən bir çoxunun adını çəkmişdik. Z. Yaqub bunlara əlavə olaraq
Nacib Tosun, İrfan Ülkü, Nizamettin Onkun da adlarını çəkir. Mövlananın, Yunus
İmrənin, M. Akifin, N. F. Qısakürəyin tökdüyü gözyaşılarını indi Nacib Tosun
tökür və Azərbaycan türkünün müstəqillik yolunda keçdiyi əzablı yolu bu sözlərlə
təsvir edir: “Azərbaycan torpağına qan damlatsan, can bitər!” Bu sözlərin çox dərin
mənası var. Bu torpaq uğrunda qan tökən şəhidlərin varisləri dünyadakı sülhü
canlandırırlar. Onu da əminliklə deyə bilərik ki, insanlıqdan nəsibini almamış
erməni daşnakları bu gözəlliyi ancaq bizim cəmiyyətdə yaşamaqla dada bilər.
İndi Rusiyaya Azərbaycandan köçmüş bir çox erməni də keçmiş günlərdə yaşadığı
bu insanlıq mənzərəsini həsrətlə xatırlayır.

        Z. Yaqubun bu söhbətdən, ürəkləri titrədən
mənzərədən gözləri yaşarır, kövrək misraları yadigar olaraq yaddaşlara həkk
olunur:

                        Gözəl
dedin, arkadaşım, qardaşım,

                        Bu
torpağa qan damlatsan, can bitər!

                        Gönüldaşım,
məsləkdaşım, qandaşım,

                        Yer
şumlanar, toxum düşər, dən bitər.

                        Bu
torpağa qan damlatsan, can bitər!

 

Ədəbiyyat:

  1. Aslan M., “Ərzurumun Gədiyinə Varanda”, İşıq,
    Bakı-1985
  2. Niyazi M. “Necip
    Fazıl bir iman adamıydı”,        http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=856463&title=necip-fazil-bir-iman-adamiydi
  3. Göyyallı X., Cəfərov N., “Mədəni-etnik birlikdən
    siyasi birliyə doğru: Bu inteqrasiya dil və əlifba faktorundan keçir”, Mədəniyyət
    qəzeti, 20 Dekabr 2008, N 98
  4. Dr. Karaman E., “Bahtiyar Vahabzade ile Dil, Kültür
    ve Tarih Üzerine Bir Söyleşi”, Journal of Caucasian Studies, Fall 2004, Number
    1
  5. Kısakürek, “O ve Ben”, s. 68, Sızıntı, İl 29, Sayı
    348, Yanvar 2008
  6. Yagub Zelimhan, , Seni sevmək için geldim dünyaya /
    tərtib edən Ülkü İrfan, Kum Saati Yayıncılık, İstanbul-2003


[1] Aslan M., “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 66

[2] Aslan M., “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 65

[3] Aslan M., “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 65

[4] Aslan M., “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 66

[5] Aslan M., “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 66

[6] Orada, s.85

[7] Orada, s.86

[8] Niyazi M. “Necip
Fazıl bir iman adamıydı”,        http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=856463&title=necip-fazil-bir-iman-adamiydi

[9] Aslan M. “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 86

[10] Aslan M. “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 86

[11] Orada, s.86

[12] Orada, s.86

[13] Orada, s.15

[14] Orada, s.92

[15] Göyyallı X., Cəfərov N., “Mədəni-etnik birlikdən siyasi birliyə
doğru: Bu inteqrasiya dil və əlifba faktorundan
keçir”, Mədəniyyət qəzeti, 20 Dekabr 2008, N 98, s. 4

[16] Aslan M., “Ərzurumun Gədiyinə Varanda”, İşıq, Bakı-1985, s. 95

[17] Aslan M. “Ərzurumun gədiyinə varanda”, İşıq, Bakı-1985, s.160

[18] Dr. Karaman E., “Bahtiyar Vahabzade ile Dil, Kültür ve Tarih
Üzerine Bir Söyleşi”, Journal of Caucasian Studies, Fall 2004, Number 1

[19] Kısakürek,
“O ve Ben”, s. 68, Sızıntı, İl 29, Sayı 348, Yanvar 2008, s. 612

[20] Yagub Zelimhan, , Seni sevmək için geldim dünyaya / tərtib edən
Ülkü İrfan, Kum Saati Yayıncılık, İstanbul-2003, s. 29

[21] Yagub Zelimhan, , Seni sevmək için geldim dünyaya / tərtib edən
Ülkü İrfan, Kum Saati Yayıncılık, İstanbul-2003, s. 30

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: